حرف نخست این است که «سما» یک واژه ی اختصاری است. این واژه در نگاه اصلی و نخستین، ارتباطی با واژه ی سما(ء) به معنای آسمان ندارد. هرچند می تواند نوعی ایهام بین واژه ی اختصاری «سما»با «آسمان» یافت. سازمان سمای کشور، اکنون صدها واحد آموزشی را در سطح مقاطع سه گانه ی تحصیلی و نیز آموزشکده های فنی و حرفه ای و با هدف آموزش به شیوه های نوین ،علمی و پیشرفته مدیریت می کند.
بررسی جایگاه همزه (ء) از نظر پژوهشگران دستور خط و زبان فارسی.
همزهی پایان برخی کلمههای عربی در فارسی حذف میشود:
سماء ـ سما / انشاء ـ انشا/ املاء ـ املا/ ابتداء ـ ابتدا/ و انتها، صحرا، اعضا، رجا، شعرا، فضلا، بیضا و...
نکتهی1: این گونه کلمهها هرگاه مضاف و موصوف واقع شوند، به جای کسرهی اضافه به آنها«ی» میافزاییم:
سماء تهران ـ سمای تهران/ ابتداء کار ـ ابتدای کار/ انشاء روان ـ انشای روان/ و اعضای بدن، شعرای نامدار، فضلای ایران، اقتضای حال، انتهای راه.
نکتهی2: اینگونه کلمهها هرگاه مضاف و موصوف واقع شوند، به جای کسرهی اضافه به آنها «ی» اضافه میشود:
سمائی ـ سمایی / ابتدائی ـ ابتدایی/ شعرائی ـ شعرایی
نکتهی3: همزهی برخی کلمهها اصلی است و نباید حذف شود: جزء، رأس، سوء
همزه معمولاً در زبان فارسی برای آسانی تلفظ به «ی» بدل میشود:
شائق ـ شایق/ زائد ـ زاید/ دائره ـ دایره/ و دایم، فواید، عجایب، دلایل، علایم، ملایک، معایب...
توجه: برخی از همزهها با شکل اصلی خود به کار میروند. مانند: قرائت، قائم، رئیس، جزئی، صائب و...
ـ همزهی کلمههای بیگانه روی کرسی «ئـ» نوشته میشود:
زئوس، پنگوئن، ژوئن، ژئوفیزیک، کاکائو، لائوس، ناپلئون، لئونارد، سوئد، رافائل، سوئز، کافئین، بمبئی، تیروئید، تئاتر، رئالیست و...
ـ همزهی ماقبل مفتوح «ـَ» در وسط یا پایان کلمه روی کرسی «ا» نوشته میشود: رأس، مأخذ، تأثیر، ملجأ، تألیف، رأفت، یأس و...
ـ همزهی ماقبل مضموم «ـُ» روی کرسی «و» نوشته میشود: مؤمن، رؤیا، مؤدب، فؤاد، رؤسا، مؤاخذه و...
ـ همزهی ماقبل مکسور «ـِ» روی کرسی «یـ» نوشته میشود: تبرئه، سیئه، تخطئه، توطئه، بئر، لئام و...
نتیجه:
با توجه به کنکاش علمی پژوهشگران حوزه ی نگارش فارسی و نیز تایید و تأکید فرهنگستان زبان و ادب فارسی:
الف) «سما» را نباید «سماء» بنویسیم و بخوانیم.
ب ) به جای مثلاً سما واحد مشهد، بنویسیم سمای مشهد.
پ) به جای سمائیان، بنویسیم سماییان.
چکیده ی بحث:
به طور کلی همزه(ء) هیچ جایگاهی در واژهی «سما» ندارد و هرگونه که بکار برود، همزه ای در ساختمان واژه ی آن وجود ندارد.
وحید خلیلی / سمای شهرکرد


